वार्षीक परीक्षेचा शेवटचा पेपर झाल्यानंतर शाळेचं दफ्तर उन्हाळ्याची सुट्टी संपुन शाळा सुरु होई पर्यंत ते कुठं आहे? याकडं कधीचं लक्ष द्यायचो नाही. मग शाळा सुरु व्हायच्या अगोदर दोन दिवस शाळेला लागणार्या सर्व साहीत्याची शोधाशोध करायला लागायचो. तेव्हा ते दफ्तर शोधायला घर उलथं पालथं घालायचो.
त्यावेळी स्कुल बॅग नावाचा प्रकार माहीतचं नव्हता. वह्या पुस्तकं ठेवायला नायलॉनची पिशवी असायची. खालच्या कोपर्यात फाटलेली. कधी एक बंद तुटलाचं तर दुसर्या बंदाला गाठ मारायची आणि दर रवीवारी तिचं पिशवी बाजाराला उपयोगी पडायची. मागच्या वर्षीच्या वह्यातली कोरी पानं बाजूला काढायची. सारी पानं एकत्र करुन शिवायची. कशी बशी एखादी वही तयार व्हायची. घरच्यांना वह्या पुस्तकांचा खर्च पेलणारा नसायचा म्हणून पुढच्या वर्गात गेलेल्या विद्यार्थ्याकडून निम्या किमतीत त्यांच्या गाईड सहीत सर्व पुस्तकं खरेदी करायचो. एक डझंन वह्यांच्या किमती बघून अर्धा डझन वह्यावरचं वर्षभर काढायचं. वहीच्या मधोमध एक पान फोल्ड करुन एका वहित दोन विषयाचं लिखान करायचो. एक कंपास पेटी तिन चार वर्ष वापरायचो. जोपर्यंत तीला गंज लागतं नाही. तिचं टोपनं निखळतं नाही. तोवर ती शाळेच्या पिशवीत तशीचं पडून असायची. आठ रुपयाचा नवा पेन घेता येत नव्हता. म्हणून आठ आण्याची शिस पेनात टाकून तो वापरायचो. कंपास पेटीतल्या पंट्टीवरचे आकडे पुसले जायचे, पट्टी मधून तुटली जायची तरीही ती वापरायचो. पेन्सिल शेवटच्या टोकापर्यत आणि शार्पनरचं ब्लेड गंजे पर्यंत ते तसचं कंपास पेटीत असायचं. कर्कटक वापरुन दोन ठिकानी वाकलेला असायचा. कंपास पेटीत दरवर्षी बदलायचा तो फक्त वेळापत्रकाचा कागद. जुनाचं निळ घातलेला पांढरा शर्ट, खाकी चंड्डी फाटलेली असेल तर ती शिवून घालायची. आई या शर्टला इतकी निळ घालायची, तो पाढरा आहे की निळा आहे हेच कळायचं नाही. हाच माझा शाळेचा युनिफॉर्म धुवून आणि कधीतरी कोळश्याची इस्त्री फिरवून पुन्हा पुन्हा वापरायचो.
ही सारी तयारी करुन शाळेच्या पहिल्या दिवशी शाळेत जायला खुप मजा यायची. जूनच्या दुसर्या तिसर्या आठवड्यात शाळा सुरु व्हायची. तेंव्हा पावसाचं आगमन ही झालेलं असायचं. पाऊस चालू असायचा. घरी एकचं छत्री असल्यानं ती माझ्या वाट्याला कधीचं यायची नाही. म्हणून पावसाळ्यात शाळेला जाताना पाठीवर दफ्तर आणि डोक्यावर खताच्या पोत्याची खोप असायची. ती डोकं आणि दप्तरातल्या वह्या पुस्तकाला पाण्याचा एक थेंब ही लागू द्यायची नाही. म्हणून छत्री एैवजी पोत्याची खोपचं चांगली वाटायची.
स्कुल शुज नावाचा प्रकार आता आता समजायला लागलाय. त्यावेळी आमच्या पायात विस पंचवीस रुपयाची पॅरागॉन तर कधी नॅशनल स्लिपर असायची. स्लिपरने पावसात शाळेला जाताना पाठीमागे शर्टापर्यंत चिखल्या उडलेल्या असायच्या. तसाच जाऊन शाळेत बसायचो. पाठीवरच्या चिखलाच्या ठिपक्या कुणाला दिसु नये, म्हणून सर्वात शेवटी बसायचो. पहिल्या दिवशी सर्वांचा नवा शर्ट आणि चड्डी दिसायची. वर्गातली मुलं आपली नविन वह्या पुस्तक एकमेकांना दाखवायची. नवी रंगबेरंगी कंपासपेटी दाखवायची. कलरफ्फुल पेन, पेन्सील दाखवायचे. कंपासपेटीतलं सारं साहीत्य काढून दाखवायचे. पण आम्ही काहीजन जुनीचं वह्या पुस्तक आणि साहीत्य वापरायचो. त्यामुळं आम्हाला त्यांच्याकडे बघतचं बसायला लागतं होतं. पण हे सारं तीथेचं विसरायचो. कारण ह्या वेळीच पाऊसाला सुरुवात झालेली असायची. उन्हानं तापलेल्या मातीवर पहिला पाऊस पडला की मातीचा सुगंध आणि वर्गातल्या नव्या वह्या पुस्तकांचा वास वर्गभर दरवळायचा. हा सुगंध दरवर्षी हवाहवासा वाटायचा.
त्यावेळी मनात कुठतरी खुपायचं. या वर्षी नाही तर पुढच्या वर्षी शाळेच्या ड्रेस सहित सर्व साहीत्य नवं मिळेल. अस दरवर्षी वाटायचं. पण त्याचा हट्ट घरी कधीचं करतं नसायचो. कारण ही तसचं असायचं. हट्ट केलाचं तर तो पुर्ण होणारा नसायचा. मग हट्ट करायचाच कशाला? म्हणून जे आहे त्याच्यावर समाधान मानायचो. खरतर आजपर्यंत याचा माझ्या रोजच्या जगण्यात खुपचं उपयोग झालाय असं वाटतयं.
के.प्रफुल्ल
No comments:
Post a Comment